okres rozwojowy: okres prenatalny - do pierwszych 4 miesięcy życia.

TYPOWE PROBLEMY OBJAWIAJĄCE SIĘ W PROCESIE PSYCHOTERAPII:

  • generalny brak radości i bardzo mało doświadczanej przyjemności w życiu; 
  • afekt stłumiony (brak uczuć, osoba zgłasza, że "nic nie czuje");
  • oddzielenie myślenia od emocji (to, co osoba myśli wydaje się mieć niewiele wspólnego z tym jak się czuje, a nawet tym jak się zachowuje);
  • wycofywanie się we własne wnętrze (myśli) prowadzące do przerywania lub znacznego zredukowania kontaktów z ludźmi i światem zewnętrznym; 
  • niezdolność do angażowania się w intymne związki;
  • nawracające poczucie pustki i bezsensowności, obniżona zdolność do odczuwania własnej tożsamości, kwestionowanie prawa do własnego istnienia, myśli samobójcze;
  • zredukowany kontakt z własnym ciałem;
  • chroniczny niepokój i lęk są niemal stałym elementem doświadczenia osoby schizoidalnej, możliwe ataki paniki, paranoiczne wyobrażenia, fobie, dysocjacja;
  • częsta prokrastynacja (odwlekanie/przekładanie/nie zajmowanie się sprawami) - o działaniu, pracy i przedsięwzięciach osoby schizoidalnej słyszymy: "zrobię to potem", "jutro/później/nie teraz", "Wiem, że powinienem, ale...", "Wszystko wiem, nic nie robię", "Jestem świadoma, ale nie podejmuję działania" etc.);
  • silne tendencje do perfekcjonizmu; 
  • epizody wybuchowości, gwałtownych wyładowań wściekłości i gniewu (z aktami fizycznej przemocy włącznie), przemocowe fantazje i wyobrażenia.


CZYNNIKI ETIOLOGICZNE I HISTORIA:

  • matka niemowlęcia była (którekolwiek lub wszystkie z wymienionych): wroga, zimna/zdystansowana, odłączona emocjonalnie od niemowlęcia, odrzucająca, okazująca niemowlęciu wściekłość i furię, nieobliczalna;
  • matka unikała kontaktu wzrokowego i fizycznego z niemowlęciem z powodu własnych cech schizoidalnych, własnej niechęci/wrogości wobec dziecka lub z powodu choroby (choroba matki owocująca jej niezdolnością do zaoferowania kontaktu fizycznego/wzrokowego  lub dziecko w inkubatorze);
  • środowisko domowe było chaotyczne i/lub zagrażające z powodu alkoholizmu/narkomani, przemocy w rodzinie, ubóstwa lub zewnętrznych czynników (wojna, prześladowanie, katastrofy naturalne);
  • jedno lub oboje rodzice z niechęcią przyjmowali obecność i istnienie dziecka (czynnik nierzadko występujący u rodziców zbyt młodych/nastoletnich, nieprzygotowanych i nieplanujących rodzicielstwa i w przypadku ciąż niechcianych);
  • dziecko nie odpowiadało rodzicielskim wyobrażeniom i wizerunkowi "ślicznego/idealnego bobasa" i spotkało się z rozczarowaniem, unikaniem i wycofaniem rodziców;
  • historia dzieciństwa zawierała (więcej niż jedno z wymienionych): częste koszmary nocne lub zakłócenia snu, przedkładanie świata fantazji nad rzeczywistość (wycofanie i ucieczka dziecka w świat fantazji i wyobrażeń), uporczywe lęki, chorobę psychosomatyczną, wycofane zachowanie, uderzanie głową w ściany i inne obiekty i/lub samookaleczenia, fobię szkolną.


CECHY FIZYCZNE I KONDYCJA ENERGETYCZNA:

  • ciało jest często wąskie, szczupłe z wszechobecną, dominującą cechą napięcia i sztywności (ciało "zamrożone" lub "drewniane"); 
  • głowa (często duża lub z dużym czołem) jest wysunięta do przodu lub opadająca w dół z powodu utrzymującego się napięcia u podstawy czaszki (oddzielenie głowy/myśli od reszty ciała i uczuć);
  • barki uniesione (z powodu lęku), ramiona zwisają luźno "jak u marionetki";
  • stopy często zimne, przykurczone i nieugruntowane, często rozstawione, ciężar ciała opiera się na ich zewnętrznych krawędziach;
  • energia jest wycofana z peryferyjnych części ciała - twarzy, dłoni, genitaliów, stóp (w korelacji do słabego kontaktu ze światem fizycznym i innymi ludźmi). Stopy i dłonie często i łatwo marzną;
  • talia wąska (jak gdyby przepoławiająca ciało), przepływ energii jest znacząco ograniczony w okolicy talii z powodu skurczu/napięcia w przeponie i odcinania się od uczuć seksualnych oraz u podstawy głowy z powodu oddzielenia myśli od uczuć;
  • często zlęknione spojrzenie lub wzrok "bez kontaktu", wyraz oczu odbiega od wyrazu reszty twarzy; (różne źródła opisujące specyfikę schizoidalnej struktury charakteru wskazują na częste kłopoty ze wzrokiem, twierdząc, że jednym ze sposobów radzenia sobie z wrogością i/lub chłodem matki/opiekuna jest próba niewidzenia tego wyraźnie /?/);
  • skóra nadwrażliwa, dotyk odbierany jest jako dyskomfort (nieprzyjemny lub wręcz bolesny), ogólna bladość skóry;
  • płytki i stłumiony oddech (słabe ładowanie energetyczne).


INTELEKT I UCZUCIA:

  • osoba wkłada znaczny, pochłaniający wiele energii wysiłek w unikanie i kontrolę wszystkich niemal uczuć/emocji, by nie zbliżyć się do własnego, głęboko zakorzenionego lęku i z potrzeby uniknięcia kontaktu z własną wściekłością/furią. Lęk, ataki paniki i fobie często pojawiają się w sytuacjach, w których u osoby schizoidalnej uczucia mogłyby dojść do głosu; 
  • autoekspresja (ekspresja emocjonalna) osoby schizoidalnej jest kontrolowana i mechaniczna, złość wyrażana jest poprzez wycofanie (z kontaktu, rozmowy, sytuacji, znajomości itd.), możliwe są jednak wyładowania i wybuchowe epizody wyrażania złości i agresji;
  • osoba schizoidalna okazuje uczucia "jak gdyby", dopasowując się do tego, co "powinno się" czuć w danej sytuacji. (Nawiasem pisząc, w toku psychoterapii można czasem od osób schizoidalnych usłyszeć pytania: "Co się powinno czuć w takiej sytuacji?", "Co ja powinnam czuć?"), brak tu jednak rzeczywistej spontaniczności;
  • o uczuciach się myśli, ale ich nie odczuwa i nie doświadcza w ciele (osoba próbuje wymyślić jak się czuje, a werbalnie zgłaszane uczucia wydają się być intelektualną koncepcją czy abstrakcyjną ideą);
  • zdolności intelektualne (intelekt) są zwykle wysoce rozwinięte, osoby schizoidalne sprawnie posługują się umysłem analitycznym, dedukcją, kalkulacją, wnioskowaniem logicznym etc.; predestynuje je to do bycia dobrymi naukowcami, informatykami, również artystami żyjącymi w świecie sztuki/idei, sprawdzają się i czują dobrze w zawodach wymagających wycofania w świat intelektu/intelektualnej kreacji i tam gdzie pracuje się samodzielnie i w pojedynkę (pisarze, analitycy pracujący z danymi, malarze artyści, naukowcy, programiści, archiwiści etc., jak również niektórzy duchowni - osoby schizoidalne będą mieć tendencję do używania duchowości do wycofywania się ze świata zewnętrznego). Osoby schizoidalne żyją "w głowie"/w myślach.


FUNKCJONOWANIE PSYCHICZNE (selektywne aspekty):

  • psychika doświadczana jest jako "dom wielu pomieszczeń", bez połączenia między nimi (tzw. kompartmentalizacja - różne aspekty doświadczenia i życia osoby schizoidalnej wydają się być poumieszczane w oddzielnych szufladach, bez związku z sobą nawzajem, jakby nie stanowiły doświadczenia jednej jednostki);
  • nieadekwatny obraz siebie (spowodowany brakiem identyfikacji z własnym ciałem);
  • częsta nadwrażliwość i przeczulenie (z powodu słabych granic ego);
  • możliwe elementy paranoidalne i podejrzliwość (znacznie wzmocnione jeśli któreś z rodziców inwestowało energię/uczucia seksualne w relację z dzieckiem);
  • osoba może czuć się jak gdyby była opętana przez obcą, złą siłę;
  • niektóre charakterystyczne maski, które mogą przywdziewać osoby o schizoidalnej strukturze charakteru: 

- intelektualne wywyższanie się - "jestem szczególny", "jestem wyjątkowy", "jestem nierozpoznanym geniuszem", 
lub
- maska duchowości/uduchowienia i przesadne demonstrowanie spokoju: "jestem uduchowiony, jestem ponad to", "zawsze jestem opanowany", "to mnie nie dotyczy", "nigdy się nie złoszczę" lub/i "nigdy się nie boję",
lub
- "Jestem artystą/człowiekiem nauki. Ja żyję w wyższym świecie sztuki/nauki/idei, robię rzeczy wyższe, bardziej wzniosłe/szczególne/wyjątkowe/ważniejsze", "jestem ponad sprawy życia codziennego" etc.


SEKSUALNOŚĆ I FUNKCJONOWANIE INTERPERSONALNE:

  • interakcje seksualne są mechaniczne, z lękiem przed utratą kontroli; orgazm może nie być istotnym celem; seks pożądany jest raczej jako element erotycznej lub romantycznej wizji/idei;
  • pewna doza bliskości, dotyku i ciepła są pożądane, ale w limitowanej, ograniczonej ilości;
  • osoba schizoidalna oferuje niewiele kontaktu wzrokowego i słabo znosi bezpośrednią fizyczną bliskość innych;
  • sięganie/zwracanie się do innych jest powstrzymane, niemal całkowity brak inicjatywy w zawieraniu znajomości i inicjowaniu kontaktu, osoby schizoidalne mają też znaczną trudność w zauczestniczeniu w kontakcie inicjowanym przez innych; 
  • osoby schizoidalne mają niewielu znajomych/przyjaciół i zdarza się, że kontakty z innymi ludźmi ograniczone są do obszaru zawodowego (jedynie koledzy z pracy);
  • inni (wliczając obiekty miłości) są idealizowani i mogą być widziani w spolaryzowany, "czarno-biały" sposób -  jako całkowicie dobrzy lub jednoznacznie źli;
  • relacje/znajomości osób schizoidalnych są często intelektualne (lub wzniośle duchowe), z bardzo niewielkim elementem rzeczywistego emocjonalnego kontaktu ludzkiego. 



CENTRALNE NEGATYWNE PRZEKONANIA (wymagające zaadresowania w procesie psychoterapii):

  • "Coś jest ze mną gruntownie nie tak",
  • "Nie powinienem istnieć/Nie mam prawa istnieć/Nie mam prawa tu być",
  • "Jestem swoim umysłem", "Jestem swoim myśleniem", "Myślę więc jestem",
  • "Życie zagraża mojemu życiu/istnieniu", "Świat to niebezpieczne miejsce",
  • "Przetrwam odcinając się/separując się od uczuć", "Jeśli będę czuł, to mnie to zniszczy/unicestwi",
  • "Muszę kontrolować moje uczucia i innych za pomocą swojego intelektu",
  • "Moja wściekłość zniszczy mnie i innych".


BAZOWE CELE I ZADANIA W PSYCHOTERAPII:
zarys kierunków w pracy psychoterapeutycznej umożliwiających "przepracowanie" mechanizmów, przekroczenie schematów i uwalnianie się od ograniczeń struktury schizoidalnej (poza indywidualnymi celami, które osoba wnosi jako zgłoszenie do terapii):

  • ponowne "zamieszkanie w ciele" - zwiększenie zdolności do odczuwania własnego ciała i własnej fizyczności;
  • odnalezienie ugruntowania i poczucia zakorzenienia w sobie;
  • rozwinięcie bazowego zaufania do siebie i swojego doświadczenia (które w konsekwencji będzie mogło wspierać podstawowe zaufanie w relacjach i w życiu w ogóle);
  • uzyskanie świadomości własnego lęku i wściekłości i odnalezienie niedestrukcyjnych sposobów ekspresji własnej złości;
  • uznanie traumy własnego dzieciństwa spowodowanej przez rodziców (opiekunów) i otoczenie;
  • osoba schizoidalna potrzebuje stanąć twarzą w twarz z własnym zranieniem i bezradnością, bo to one stanowią grunt i tło perfekcjonizmu w jej/jego życiu;
  • rozwinięcie zdolności tolerowania ambiwalencji (zarówno we własnym doświadczeniu, jak i w doświadczaniu relacji z innymi);
  • zmniejszanie rozdźwięku między myśleniem, a doświadczeniem ciała (głową a uczuciami).

 


Posłowie:
Prezentowana schizoidalna struktura charakteru otwiera cykl prezentacji pięciu głównych struktur charakteru - za Wilhelm Reich: schizoidalna, oralna, masochistyczna, psychopatyczna i sztywna. Prezentacja ta nie będzie obejmować podtypów, a struktury prezentowane będą w rozwojowo chronologicznym porządku, od tych począwszy, które powstają najwcześniej w rozwoju dziecka. Dziecka, czyli nas samych również.

Każdy z nas ma jakąś strukturę charakteru. Nie ma wyboru i nikt kogo znam nie jest wolny od spuścizny własnego wczesnodziecięcego doświadczenia. Nie bez pracy związanej z przekraczaniem tego dziedzictwa.
Z pewnością więc wszyscy możemy odnaleźć się "bardziej" w którejś z nich. A czasem dwóch.

Z drugiej jednak strony, właściwie nikt nie jest strukturą "czystą" - całkowicie i w każdym calu zgodną z teoretycznym opisem. Pamiętajmy, że jest to mapa. Opis nie jest życiem, a mapa to nie terytorium. Dobrze jest mieć mapę, ale w rzeczywistości teren może się różnić w niektórych swych zakątkach i obszarach.

Wikipedia:
"Osoby, które nie rozwiązały konstruktywnie konfliktów poszczególnych faz rozwoju, kodują w psychice i w budowie ciała pewne samoograniczające skrypty myślowe. W efekcie w dorosłym życiu kierują się pewnymi schematami myślowymi i emocjonalnymi (pojedynczymi lub kilkoma jednocześnie), które poprzez podświadomość wpływają na zachowania, nie dezorganizując jednak funkcjonowania, jak dzieje się to w przypadku nerwicy."

(...) "Struktura charakteru nie stanowi więc kategorii chorobowej, ani nawet neurotycznej (nerwicowej)."


Nota istotna: nie jestem autorem prezentowanych tutaj treści. Dokonuję jedynie, przystępnych mam nadzieję, tłumaczeń i kompilacji.

Rezygnuję też z naukowej "głębi" opracowania, na rzecz przystępności i łatwości zrozumienia koncepcji typów charakteru, a zainteresowanych głębszym studium tego obszaru odsyłam do prac Stephen M. Johnson`a - "Style Charakteru", "Przemiana charakterologiczna - cud ciężkiej pracy" i in., książek Alexandra Lowena, oraz pracy zbiorowej: "Ciało i Charakter. Diagnoza i strategie w psychoterapii somatyczno-charakterologicznej." /red. J. Santorski/.

Mam nadzieję, że prezentowane struktury będą pomocne dla młodych (lub będących na etapie szkolenia jeszcze) terapeutów i counsellorów, a doświadczone koleżanki i kolegów po fachu upraszam o przymknięcie oka na uproszczenia i zbytnią ramowość prezentacji.

 

"Ja robię swoje i ty robisz swoje.
Nie jestem na świecie po to,
by spełniać twoje oczekiwania,
a ty nie jesteś po to, żeby spełniać moje.
Ty jesteś ty, ja jestem ja.
Jeśli się spotkamy, to wspaniale.
Jeśli nie, to trudno."

Frederick Perls

 

"Nie jestem na świecie, by spełniać twoje oczekiwania,
ale jestem, aby utwierdzać cię
w twym niepowtarzalnym ludzkim istnieniu,
(…)
Miast biernie czekać, co mi się przydarzy, mogę świadomie kształtować zdarzenia."

Walter Tubbs