okres rozwojowy: od 19 do 30 miesiąca życia.

Korzystając z artykułu proszę przeczytać Posłowie, zamieszczone na końcu publikacji "Schizoidalna struktura charakteru".

 

TYPOWE PROBLEMY OBJAWIAJĄCE SIĘ W PROCESIE PSYCHOTERAPII:

  • stałe poczucie cierpienia (zarówno emocjonalnego, jak i często fizycznego);
  • chroniczny lęk o płytkim natężeniu; 
  • poczucie ograniczenia, uwięzienia/utknięcia/braku wolności; poczucie bycia obciążonym;
  • trudność w przyjmowaniu przyjemności lub sukcesu bez lęku i/lub poczucia winy;
  • samosabotujące lub autodestruktywne schematy i wzorce zachowania (manifestujące się zarówno w sprawach zawodowych, jak i w życiu prywatnym);
  • często pojawiające się intensywne uczucia wstydu lub upokorzenia;
  • mała asertywność, pasywność w zachowaniach i kontaktach, osłabiona zdolność do mówienia "nie" i stawiania granic;
  • obsesyjno-kompulsywne zachowania i tendencje, zwłaszcza te związane z porządkiem, czystością, sprzątaniem, jedzeniem, funkcjami wydalniczymi i sprawami związanymi z seksem;
  • możliwe kompulsywne zaabsorbowanie seksem, masturbacją czy pornografią połączone z intensywnymi uczuciami winy, samopotępienia i wstydu;
  • niezdolność do rezygnacji z niesatysfakcjonujących lub dysfunkcyjnych związków, relacji i znajomości;
  • przemocowe fantazje, myśli i wyobrażenia oraz tłumione i wypierane impulsy wrogości/złośliwości, których obecność lub uświadomienie wyzwala w osobie poczucie winy i potęguje tendencje do samopotępienia, samokarania i sabotowania siebie;
  • podstawowy wzór funkcjonowania - trzymanie się, wytrzymywanie, trwanie -  "Będę cierpieć, ale nie ruszę się." / "Cierpię i nie zmieniam.".

 

 CZYNNIKI ETIOLOGICZNE I HISTORIA:

  • rodzice oferowali warunkową miłość uzależnioną od tego, czy dziecko podporządkowuje się ich woli oraz wyznaczonemu przez nich schematowi "grzecznej dziewczynki"/"posłusznego chłopca", a okazywanie dziecku afektu i akceptacji uwarunkowane było tym, czy dziecko kontroluje swoje impulsy - zarówno emocjonalne (np. nie wolno się złościć, tupać etc.), jak i fizjologiczne (związane z treningiem czystości, jedzeniem etc.);
  • dziecięce próby posługiwania się własną wolą i mówienia "nie" były tłumione (rodzice działający z pozycji siły i tzw. "autorytetu" rodzicielskiego), oraz ze strony rodziców/opiekunów spotykały się ze strategią: "Kocham cię gdy jesteś grzeczny i robisz co ci mówię", "Nie kocham cię/odsuwam się, gdy nie jesteś nam posłuszna/grzeczna/robisz coś po swojemu";
  • rodzice przesadnie ingerowali i nadmiernie skupiali się na sprawach związanych z toaletą i funkcjami wydalniczymi dziecka; (moja koleżanka po fachu tak to kiedyś opisała: "Wpieprzają ci się nawet w kupkę i siku. Nawet tam nie możesz do końca po swojemu.");
  • w rodzinie generalnie kładło się nadmierny akcent na funkcje i sprawy związane z jedzeniem i wydalaniem;
  • ojciec mógł być pasywny, podporządkowany lub nieobecny, podczas gdy matka była dominująca, kontrolująco/zawłaszczająca i/lub szorstka i surowa, często z maską męczennictwa, samopoświęcenia i cierpiętnictwa, 

albo odwrotnie: kontrolujący, surowy, agresywny (a w niektórych przypadkach znęcający się) ojciec, oraz uległa, wycofana i bierna matka;

  • w domu rodzinnym panował nacisk na konieczność utrzymywania ładu i porządku:  czystości mieszkania, porządku jako takiego (np. rzeczy mają swoje "ustalone miejsce", rzeczy robimy w ustalony sposób), higieny osobistej (mała tolerancja na brudzenie się dziecka podczas zabawy, jedzenia itp.), ogólnego posłuszeństwa etc. 
  • w drugim roku życia dziecka mogło nastąpić nagłe zakłócenie kontaktu w relacji dziecko-rodzic: rozwód, narodziny rodzeństwa, rodzic nieobecny z powodu choroby, śmierci, wyjazdu zarobkowego/innego, lub hospitalizacji dziecka.

 

CECHY FIZYCZNE I KONDYCJA ENERGETYCZNA:

  • ciało jest generalnie niskie i spęczniałe/tęgie; często z nadmiernym owłosieniem i stale utrzymującym się (chronicznym) napięciem blokującym asertywność, spontaniczność i ekspresję osoby z tą strukturą charakteru;
  • szyja krótka i masywna; ramiona mogą mieć powiększone i rozbudowane mięśnie (aby znosić obciążenie i trudy);
  • nogi zwykle krótkie i masywnie zbudowane (jak twierdził jeden z moich nauczycieli zawodu: "By się zaprzeć. Spróbuj pójść do lasu i ruszyć pieniek z miejsca. Wichura wywraca drzewa, ale nie pieńki."); pośladki spłaszczone, jakby podkulone, co powoduje wypchnięcie miednicy do przodu;
  • talia raczej krótka i słabo zarysowana (może nie posiadać wcięcia) i zwykle mało ruchoma; u kobiet obszar bioder i uda są zwykle masywne i ciężkie, u mężczyzn obszar (segment) podbrzusza jest często wzdęty; 
  • kompresja w segmencie podbrzusza wywiera nacisk na przeponę i utrudnia wydychanie powietrza - to zatrzymane wewnątrz ciała powietrze zwiększa nacisk na większość organów wewnętrznych w ciele;
  • w chodzie i ruchach masochistycznej struktury i opancerzenia ciała może występować pewna nieporadność i niezdarność ruchowa, skutkująca częstszym niż u innych rozlewaniem, potrącaniem czegoś, rozsypywaniem etc., osoby z tą strukturą zgłaszają czasem zgeneralizowane poczucie dyskomfortu i ogólnej "niewygody w ciele";
  • w literaturze analizy bioenergetycznej twierdzi się, że w ciele osoby ze masochistyczną strukturą charakteru energia podlega stagnacji w obszarze skóry, co może skutkować bardzo dotkliwymi problemami z trądzikiem;
  • częste "problemy żołądkowe" (dolegliwości układu pokarmowego) i schorzenia obszaru jelita grubego - zatwardzenia, zapalenia okrężnicy, hemoroidy etc;
  • możliwe tendencje do przejadania się i tzw. "zajadania uczuć";
  • ciało jest doładowane energetycznie, ale energia trzymana jest wewnątrz, pod ścisłą kontrolą; ta przetrzymywana wewnątrz energia, która nie wydostaje się na zewnątrz powoduje, że osoby z tą strukturą czasem dosłownie "gotują się w środku" (w psychoterapii osób z tą strukturą charakteru charakterystycznie pojawiają się zdania typu: "Mi od razu ciśnienie skoczyło, ale się nie odezwałem.", "We mnie zawrzało, ale nic mu nie powiedziałam." etc.; jakiekolwiek frazy wyrażające: `zagotowałem się w środku i nie zareagowałem`);
  • u osób z masochistyczną strukturą charakteru oczy często wyrażają cierpienie przy jednoczesnej tendencji do kompulsywnego uśmiechania się w trudnych momentach.

 

INTELEKT I UCZUCIA:

  • uczucia są często wyraźnie odczuwane, ale powstrzymywane wewnątrz; niemal dosłownie "upakowane" w środku masywnego obciążenia somatycznego (tzw. "zbroi charakteru"), by nie wydostawały się na powierzchnię - czego rezultatem są chroniczne napięcia i uczucia cierpienia, bólu i niepokoju/lęku;
  • "negatywne" uczucia, intensywne w tej strukturze, (wliczając pragnienia, impulsy i fantazje karania, niszczenia i mściwego odreagowania na innych) są silnie wypierane i samo uświadomienie ich sobie wywołuje silne uczucia winy i samopotępienia;
  • "pozytywne" uczucia, jak np. uczucia radości, silnego rozbawienia, miłości etc. są aktywne, ale silnie zawarte wewnątrz ciała - osoba o masochistycznej strukturze charakteru powstrzymuje się przed ich pełnym i swobodnym wyrażaniem i kontroluje ich ekspresję z lęku przed eksplodowaniem i utratą kontroli;
  • osoby z tą strukturą charakteru czynią spore wysiłki by być miłym, uprzejmym, kulturalnie się zachowywać, zadowolić, "broń boże nie sprawić kłopotu" etc. po to, by ukryć i nie dopuścić do głosu swojej wypartej wrogości, pogardy i złośliwości. Złość (i wrogość) są w tej strukturze charakteru wyrażane raczej przez pasywno-agresywne zachowania i prowokujące działania;
  • wola jest osłabiona poprzez nieustanny wysiłek utrzymania kontroli i trzymanie się, ale jednocześnie na tyle silna by podtrzymywać i wyrażać upór (również opór w terapii), zaparcie się, pasywną odmowę i przeciwstawianie się zmianom (również tym na lepsze); 
  • umysł może być logiczny, konsekwentny i zdyscyplinowany, a osoby z tą strukturą potrafią posługiwać się swoim intelektem w sposób niezwykle uporządkowany i systematyczny, ale z tendencją do nadmiernego skupiania się na szczegółach i detalach, myślowego utykania w pojedynczych aspektach i obsesyjnego rozmyślania (co ma funkcję odwracania uwagi od doświadczanych emocji).

 

FUNKCJONOWANIE PSYCHICZNE (selektywne aspekty):

  • osoby o masochistycznej strukturze charakteru noszą w sobie nieadekwatny, podszyty poczuciem niższości obraz własny, spowodowany i podtrzymywany zanegowaniem własnej asertywności, spontaniczności i ekspresji;
  • silne tendencje do samokrytycyzmu, deprecjacji i umniejszania siebie wraz z tendencją, by działać na własną niekorzyść, skutkują rzeczywistym zwątpieniem w swoje zdolności, intelekt czy mądrość ("Czuję się głupia/niekompetentna/nieadekwatna" lub "Jestem dziwaczny, nieprzystający/nie pasuję do towarzystwa" etc.);
  • długotrwałe znoszenie i trwanie w cierpieniu może być postrzegane jako zwycięstwo (jakoby porzucić cierpienie oznaczało poddanie się równoznaczne z porażką, więc tkwienie i poddawanie się cierpieniu widziane jest jako unikanie "porażki");
  • u niektórych osób w tej strukturze charakteru przejawiać się będzie znaczna trudność w tolerowaniu zmian i spore zaabsorbowanie kwestiami własnej wydajności i utrzymania kontroli;
  • Niektóre charakterystyczne maski, które mogą przywdziewać osoby o masochistycznej strukturze charakteru:

- Cierpiętnik/Męczennica - "Jestem szlachetny/wyjątkowy, bo cierpię i mam ciężkie życie", "Jestem nobilna i szczególna, bo cierpię i się poświęcam."

lub

- Perfekcjonista/ekspert wydajności - "Jeśli się nie udało, to tylko dlatego że nie starałam się wystarczająco.", "Mam wartość, bo daję z siebie wszystko i się spalam.", "Nie mogę nigdy nawalić/zawieść/rozczarować/nie wolno mi popełnić błędu.";

lub

- Służący w służbie innym - "Jestem wyzbyty egoizmu, żyję by służyć innym." (np. swoim dzieciom - "Ja żyję dla dzieci."), "Nie kieruję się własnym interesem, poświęcam się dla was", "Ja wszystko robię dla ciebie." etc. / Pacyfista - "Mam tylko pozytywne uczucia/we mnie nie ma śladu agresji/jestem pozbawiony wrogości." etc.

 

SEKSUALNOŚĆ I FUNKCJONOWANIE INTERPERSONALNE:

  • związki, choć zaangażowane i osobom z tą strukturą charakteru udaje się je utrzymać, obfitują w napięcia, kłótnie, konflikty i pretensje (oraz okresy otwartej wrogości, jako że wyparta wrogość struktury masochistycznej często poszukuje ujścia); 
  • lęk przed porzuceniem u osób z masochistyczną strukturą charakteru może być intensywny, jako że osoby z tą strukturą wydają się polegać na innych zarówno dla doznania stymulacji i pobudzenia, jak i dla dekompresji, rozładowania i uspokojenia swoich uczuć; 
  • poszukiwanie aprobaty i uznania, przyzwolenia na uczucia i uwolnienia od poczucia winy jest w związkach i relacjach podstawową motywacją osób z masochistyczną strukturą charakteru;  osoby masochistyczne próbują to osiągnąć albo poprzez przesadną usłużność, podporządkowywanie się i zaspokajanie potrzeb partnera/innych ("ja się poświęcę, a ty mnie docenisz"), albo poprzez prezentowanie samodeprecjonującej postawy (np. "ja twierdzę że jestem beznadziejny, a ty przekonuj mnie że tak nie jest"), lub też poprzez narzekanie, uskarżanie się i prowokujące zachowania; 

awersyjne reakcje innych na takie strategie mogą później służyć jako usprawiedliwienie dla własnej wybuchowości, "słusznego gniewu" i wrogości i/lub wzmocnią poczucie winy;

  • poddanie się miłości widziane jest jednocześnie jako potencjalnie wyzwalające, jak i grożące zniszczeniem; z cierpieniem jako nieodzownym składnikiem związków miłosnych i przyjemnością w miłości i seksie odbieraną jako "zbyt wiele";  
  • zaabsorbowanie seksem i masturbacją jest w tej strukturze częste, jako że osoba nieustannie poszukuje doznania przyjemności i rozładowania. Przyjemność i rozładowanie (ang. release) są jednak równocześnie pożądane, jak i hamowane (powstrzymywane);
  • osoby z tą strukturą charakteru mogą nadmiernie długo tkwić w niesatysfakcjonujących lub raniących znajomościach, niekorzystnych układach, toksycznych związkach, nieprzyjaznym środowisku zawodowym etc.

 

CENTRALNE NEGATYWNE PRZEKONANIA (wymagające zaadresowania w procesie psychoterapii):

  • "Będę kochany o ile podporządkuję się woli innych." / "Obstając przy swoim zostanę zniszczony."
  • "By być kochanym muszę zadowalać innych. Nie wolno mi powiedzieć 'nie'."
  • "Nie wolno mi wyrażać 'negatywnych' uczuć."  (np. "Nie mogę się złościć na swoją matkę. Wolę żeby mi było przykro, niż żeby jej miało być przykro.") / oraz: "Sam się pognębię, żeby inni mnie nie ranili."
  • "Jeśli za bardzo dopuszczę do siebie uczucia (jeśli nie utrzymam swoich uczuć pod kontrolą), to eksploduję." 
  • "Jestem godny pogardy/odpychający/gorszy z powodu swoich 'negatywnych' uczuć."
  • "W życiu jest ciężko. Cierpienie jest nieuniknione." 

 

CELE I ZADANIA W PSYCHOTERAPII:

zarys kierunków w pracy psychoterapeutycznej umożliwiających przekraczenie schematów i uwalnianie się od ograniczeń struktury masochistycznej (poza indywidualnymi celami, które osoba wnosi jako zgłoszenie do terapii):

  • rozpoznanie własnych, sabotujących sukces i rozwój mechanizmów i zachowań;
  • rozwijanie asertywności i zdrowych sposobów wyrażania złości, by mogły zastąpić pasywno-agresywne i samosabotujące wzorce zachowania; nabywanie doświadczenia w asertywnym wyrażaniu złości bez poczucia winy czy automatycznego lęku przed odwetem;
  • uruchamianie i wspieranie spontaniczności osoby (spontanicznej ekspresji emocjonalnej, spontaniczności w relacjach z innymi etc.), by wzrastać mogło poczucie swobody w byciu, działaniach i całościowym funkcjonowaniu osoby;
  • rozluźnianie obsesyjno-kompulsywnych tendencji i potrzeby utrzymywania nadmiarowej kontroli;
  • rozwijanie zdolności przyjmowania i doświadczania przyjemności oraz doświadczania uczuć seksualnych bez poczucia winy, wstydu czy lęku przed eksplodowaniem; 
  • rozwijanie zdolności do pełniejszego doświadczania sukcesu i zdrowej ekspansji oraz doświadczania rozprężenia i  rozluźnienia bez zawstydzenia i poczucia winy; 
  • uświadomienie sobie swojego dzieciństwa (wielu jego aspektów), jako historii bycia kontrolowanym i zdominowanym przez rodziców/opiekunów; wraz ze świadomością że podporządkowywanie się było dziecięcą próbą pozyskania akceptacji i miłości rodziców.

 

 

 

"Ja robię swoje i ty robisz swoje.
Nie jestem na świecie po to,
by spełniać twoje oczekiwania,
a ty nie jesteś po to, żeby spełniać moje.
Ty jesteś ty, ja jestem ja.
Jeśli się spotkamy, to wspaniale.
Jeśli nie, to trudno."

Frederick Perls

 

"Nie jestem na świecie, by spełniać twoje oczekiwania,
ale jestem, aby utwierdzać cię
w twym niepowtarzalnym ludzkim istnieniu,
(…)
Miast biernie czekać, co mi się przydarzy, mogę świadomie kształtować zdarzenia."

Walter Tubbs